erromoko magoak

NEOLITOA (Interneten galdetu behar duzuena)

- Noiz hasi zen (zein urtean gutxi gora behera?)
- Non bizi izan ziren?
- Zertaz bizi ziren?
- Zerez egiten zituzten tresnak?
- Nola janzten ziren?
- Zer asmatu zuten?
- Zein motatako lanak egiten zituzten? 

NEOLITOA

Neolitoa (harria berria) esan nahi du.

5.000 / 10.000 urtean K.a hasi zen. 

Mesolitoaren (edo epipaleolitoaren) eta brontze araoaren artekoa da.

Ehiza, arrantza eta landaretzari esker bizi egiten zuten, horrelako lanak abeltzaintzari 

(animaliak etxekotzen hasi ziren), ehungintzari, nekazaritzari (landareak landatzen) ... 

esker egiten zituzten.

Harriak lehuntzen eta makilei jartzeari esker ehiza egiten zuten, beraiek sortutako 

tresnei esker (igitaia, ontziak...) egiten ikasi zuten.

Leku finko batean bizi ziren, sedentarioak ziren, herrixketan bizi ziren, kontinente 

guztietatik ibiltzen ziren, . Harrapari huts izatetik, ekoizle izatera aldatu ziren.

Zeramika, kandelak, ehuna... asmatu zuten.

Pintura eskematikoak egiten ikasi zuten, bereziki kobazuloetan (gertaerak deskribatzen, 

egunerokoa...)

KOBAZULOAK

NEOLITO hitzan klikatu irakurri agerntzen den informazioa gero erantzun galdera hauei (ea kapaz zaren).

Espainiako eta Euskal Herriko zein kobazuloetan aurkitu dira marrazkiak?

- Altamira kobazuloa

- Santimamiko kobazuloa                        

Zer ezaugarriak zituzten neolitikoko pinturak?

- Eskematikoak ziren, gertaerak eta eguneroak deskribatzen zituzten.
Osagaia naturalekin egiten zituzten margoak eta beraien ehizatzen zutena margozten zuten.

Zerezkoak ziren lehenengo ehunak?

	Lihozkoak
	Artilezkoak
	Kotoizkoak

Eraikuntzarako:

	Buztina eta pezoa erabiltzen hasi ziren.
	Ez zuten baliabide berririk erabili.
	Garabi txikiak erabiltzen zituztela badakigu.

Garai honetako aztarnategi gehiago:

	Kostaldean topa ditzakegu.
	Nafarroan ikus ditzakegu.
	Hegoaldean topa daitezke.

Euskal Herriko nekazaritzaren aztarnarik zaharrena:

	Los Cascajosen topatu zuten.
	Peña Largan topatu zuten.
	Herriko Barran topatu zuten.

Optimum Climatico aldian:

	Klima lehortu egin zen.
	Klima hezegoa zen.
	Izozteak ezagutu zituzten.

Nondik etorri ziren landare- eta animalia-espezie etxekotuak?

	Frantzia aldetik.
	Ekialde Hurbiletik.
	Europako erdialdetik.

Antropizazioa:

	Ingurunean gizakiak izandako eraginari esaten zaio.
	Garai hartako basoek jasandako prozesu natural bati deritzaio.
	Neolito garaiko izurria da.

Soin-apaindurak:

	Bolada batez atzerakada ezagutu zuen.
	Garapen handia bizi izan zuen.
	Artean ez zegoen soin-apaindurarik.

Nondik ateratzen zituzten soin-apaindurarako lehengaiak?

	Batzuetan oso urrutitik, Mediterraneo aldetik ere bai.
	Inguru hurbilak eskeintzen zizkienak baliatzen zituzten.
	Kostaldeko maskorrak izaten ziren erabilienak.

Zein izan zen erabilitako lehen metala?

	Zilarra
	Urrea
	Kobrea

Zer esan nahi du Neolito hitzak:

	Neo-lithos, aizkora berria
	Neo-lithos, harri berria
	Neo-lithos, leundutako aizkora

Zerk eman zion Neolito Aroari izena:

	Aizkora berriek.
	Garai hartan harri-mota berriak erabiltzen hasi izanak.
	Harriaren leunketaren teknikak.

Zeintzuk dira Neolitoan jasotako laborerik garrantzitsuenak:

	Garia eta garagarra
	Arroza eta artoa
	Garia eta artoa

Nola sartzen zuten hazia lurrean?

	Animaliak erabiltzen zituzten zuloak egiteko.
	Eskuez zuloa eginez.
	Makila zulatzaile batez egindako zuloan sartzen zuten.

Zertarako erabiltzen ziren zeramikazko tresnak:

	Ura gordetzeko.
	Funtzio asko betetzen zituzten.
	Janaria su gainean prestatzeko.

Harizti mistoa:

	Haritz-mota desberdinek osatzen dute.
	Kolore desberdineko aritzek osatzen dute.
	Haritz, lizar eta zumarrek osatzen dute.

Zeramikagintzan, orea prestatzeko:

	Buztina, ura eta deskoipeztatzaileak erabiltzen zituzten.
	Buztina ur berotan sartzen zuten.
	Buztina eta deskoipeztatzaileak egosten zituzten.

Ekoizpen-ekonomia:

	Garia landatzen hasi zirenean hasi zen.
	Gizakia bere elikagai eta baliabideen sorkuntzaz arduratzean hasi zen.
	Animaliak etxekotzean hasi zen.

NEOLITIKOKO 

- Zeramika    - Espartoko Objektuak

- Kosmetika  - Nekazaritza  - Eskuko monolitoa

- Adreiluzko eta dobezko etxeak  - Egurrezko Igitaiak

- Abeltzaintza  - Kristala - Landutako harria

- Margo eskematikoak - Ohiala  - Ispilua