erromoko magoak

Europako erliebea

Europako hidrografia

Europako ibaiak

Beste kontinentetakoekin konparatuz gero, Europako ibaiak ez dira oso luzeak, ezta oso emaritsuak ere.

Haien azterketa egiteko, zein ozeano edo itsasotan isurtzen dituzten urak behatuko dugu, 4 isurialdedesberdinduz:

Arktiar ozeanoan itsasoratzen direnak

Petxora eta Ipar Dvina adibidez. Ibai hauek Europako ekialdeko lautada zabalak zeharkatzen dituzte.

Iparraldean daudenez, negu garaian beren urak izoztuak egoten dira.

Europako erliebea asko aldatzen du leku batetik bestera. Erliebean hurrengo ezaugarriak kontutan hartu beharko dituzu:

Penintsulak-uharteak-artxipielagoak

Europako mapa begiratzen baduzu, kostaldeko erliebe berezia ikusiko duzu. Lurralde zati batzuk, itsasoan sartzen dira eta urez inguraturik gelditzen dira ea leku guztietatik. Dakizunez lur zati horiek penintsulak dira, eta haien artean hauexek dira aipagarrienak: Eskandinavia, Jutlandia, Iberiar, Italia, Krimea, eta Balkandar penintsula.

Penintsula horien artean eta lurralde horiek inguratuz, Atlantiar ozeanoa, itsaso desberdinetan banatzen da:Baltiko itsasoa, Ipar itsasoa, Kantauri, Mediterraneoa, Tirreniarra, Adriatikoa, Joniar, Egeo, Itsaso Beltza…

Uharteak, ugari dira Europan, batzuk oso handiak gainera. Zenbaitetan taldetan elkartuta agertzen dira,artxipielagoak osatuz. Hor dituzu esate baterako, Britania Handia eta Irlandako uharte handiak beste zenbait uharte txikiagorekin batera artxipielago Britaniarra osatuz.

Islandia, Baleareetako Mallorca, Korsika, Sardinia, Sizilia, Kreta… ere Europako uharte handiak dira.

Mendikateak

Europako lurralde gehiena Uraletatik hasi eta Atlantiar ozeanoraino iristen den lautada handi bat da. 

Mendikate garrantzitsuenak Eskandinaviar mendiak, Ural mendiak, Mazizo zentrala, Alpe mendiak, Pirinioak, Apenino mendiak, Karpato mendiak eta Kaukaso mendiak dira.

Atlantiar ozeanoan itsasoratzen direnak

Ibai ugari aipa ditzakegu talde honetan: mendebaldeko Dvina, Vistula, Oder, Elbe, Rhin, Sena, Loira, Garona, Thames, Duero, Tajo…

Ibai hauetako gehientsuenek Europako lautadak zeharkatzen dituzte eta beren ur-emaria nahiko erregularra da. Aldapa gutxi eta ur nahiko dutelako, asko nabigagarriak dira.

Mediterraneoan itsasoratzen direnak

Beren urak Mediterraneora isurtzen dituzten ibaien artean garrantzitsuenak Ebro, Rodano eta Po dira.

Ibai hauek ez dira oso luzeak, eta gainera orain arte aipatutakoak baino lurralde askoz menditsuagoak zeharkatzen dituzte. Jaiotzen diren tokiko mendilerroak altuagoak dira eta itsasoratzen diren kostara egin beharreko ibilbidea ez da lautadetan bezain luzea.

Ur emari aldaketa handiak izaten dituzte, eta sarritan, uholdeak sorrarazten dituzte gainera.

Itsaso Beltzean edo Kaspiarrean itsasoratzen direnak

Ibai hauek, Europako luzeenetakoak dira eta lautadak zeharkatzen dituztenez, aldapa gutxikoak eta nabigagarriak dira.

Itsaso Beltzera jaisten diren ibaien artean, Danubio, Dniester, Dnieper eta Don dauzkagu.

Kaspiar itsasora jaisten direnen artean berriz, garrantzitsuenak Volga eta Ural dira.

Europak, bere latitudeagatik, klima atsegina eta tenperatura epelak ditu bere lurralde gehienetan. Europa osoa itsaso eta ozeanoetara oso zabalik dagoenez, leku askotan hauen eraginak klima hezea bihurtzen du. Mediterraneo inguruko klima berezia da eta kontinentearen barnealdera murgiltzen garen neurrian, klima ere aldatuz joango zaigu.

Orain bi ariketa egingo dituzu: lehenengoan Europako uharte eta penintsulak kokatuko dituzu mapan, bigarrenean, hurrengo orrian, itsasoak eta mendikateak. Egiteko, internet edo gela edo etxeko Atlasa erabili ahal dituzu.